Oude foto's herstellen met AI

Bijna iedere familie heeft er een: een doos, een album of een la met afdrukken die de tijd niet goed hebben doorstaan. De trouwfoto van je grootouders met een vouw dwars door het midden. Het klassenportret waar een hoek van is afgescheurd. De vakantiefoto’s uit de jaren zeventig die alles roodoranje kleuren. Het babyportret dat door decennia zonlicht op de schoorsteenmantel is verbleekt tot een schim. Elke keer dat je ze bekijkt, zijn ze een beetje minder dan de vorige keer.

Tot voor kort had je twee opties. Je bracht de foto naar een restaurateur, die per afdruk tientallen euro’s vroeg en weken nodig had. Of je probeerde het zelf in een zwaar programma, met kloonstempels en reparatiepenselen, en ontdekte dat het herstellen van een gezicht op een gekraste foto een vaardigheid is die jaren oefening vraagt. Voor de meeste mensen bleef het bij: ooit, als ik tijd heb.

Generatieve AI heeft die drempel weggehaald. Een model dat op miljoenen foto’s heeft geleerd hoe gezichten, kleding en straten eruitzien, kan krassen, scheuren, vlekken en verbleking herkennen en het beeld eronder reconstrueren, in een halve minuut. In deze gids leggen we uit hoe je een afdruk goed digitaliseert, hoe het herstellen werkt, hoe je een zwart-witfoto daarna inkleurt, wat je moet controleren voordat je het resultaat aan de familie stuurt, en hoe dat allemaal gratis kan, zonder account en in volledige resolutie.

Geen enkele AI maakt van een slechte digitale kopie een goede foto, dus begin bij het begin. Een flatbedscanner op 600 dpi is ideaal: de afdruk ligt vlak, het licht is gelijkmatig en de resolutie is ruim genoeg om later af te drukken. Zet scherpte en automatische correcties in de scannersoftware uit; die maken vaak dingen kapot die de AI beter kan repareren. Scan in kleur, ook bij zwart-witfoto’s, want de gele of bruine zweem bevat informatie over de tonen.

Heb je geen scanner, dan werkt een telefoonfoto van de afdruk verrassend goed, mits je een paar regels volgt. Leg de foto op een donker, mat oppervlak bij gelijkmatig daglicht, niet in de zon en niet onder een lamp. Houd de telefoon recht boven de foto, parallel aan het papier, zodat de randen niet trapeziumvormig worden. Voorkom reflecties door je eigen schaduw en die van de telefoon buiten de foto te houden. Zet de flits uit en tik op de foto om de focus te vergrendelen.

In de editor snij je vervolgens de randen van de scanner of het tafelblad weg met de bijsnijdtool en zet je de foto recht met de rechtzetregelaar. Die stappen draaien op je eigen apparaat, kosten geen AI-bewerking en zijn onbeperkt. Doe ze vóór het herstellen: hoe minder ruis rondom de foto, hoe beter het model zich kan concentreren op wat er echt op staat.

Herstellen is een globale bewerking: de schade zit overal, dus het model kijkt naar de hele foto. Het herkent eerst wat er op de foto staat, een gezicht, een jurk, een gevel, een hond, en weet uit zijn training hoe die dingen eruit horen te zien. Daarna herkent het wat er niet bij hoort: een witte kras die dwars door een wang loopt, een vouwlijn die over een schouder gaat, een bruine vochtvlek, het fijne netwerk van barsten in oude emulsie. Die schade wordt weggenomen en het beeld eronder wordt gereconstrueerd op basis van de omgeving en van wat het model over de wereld weet.

Tegelijk pakt het model verbleking en verkleuring aan. Kleurfoto’s uit de jaren zeventig en tachtig verschuiven door chemische afbraak naar rood of magenta; zwart-witfoto’s vergelen en verliezen contrast. Het model haalt het oorspronkelijke toonbereik terug, zodat wit weer wit is en zwart weer zwart, en corrigeert de kleurzweem. Ook onscherpte, die vaak niet in de foto zat maar in de scan of door vervaging van de afdruk is ontstaan, wordt aangepakt: fijne details zoals ogen, haarlijnen en het weefsel van kleding worden opnieuw opgebouwd.

Omdat dit een globale bewerking is, wordt bij herstellen de hele foto verstuurd, verkleind tot wat het model aankan, ongeveer 1536 pixels aan de lange zijde. Het resultaat wordt daarna teruggemengd in je originele scan, zodat de resolutie van je 600-dpi-scan behouden blijft. De instructie aan het model is nadrukkelijk om identiteit, gezichtsuitdrukking, houding en kleding te laten zoals ze zijn. Een gerestaureerde foto moet de foto zijn die je overgrootmoeder herkent, niet een nieuwe interpretatie.

Sleep de gescande of gefotografeerde afdruk in het venster, of plak hem vanaf het klembord. Snij eerst de randen weg en zet de foto recht; dat kost geen AI-bewerking. Kies daarna in het AI-paneel voor Herstellen. Je hoeft geen gebied te schilderen, want herstellen werkt op de hele foto; je hoeft ook niets te typen, hoewel een korte aanwijzing als “verwijder de vouw door het midden” kan helpen als één beschadiging dominant is.

Druk op Toepassen en wacht tien tot dertig seconden. Houd daarna de vergelijkknop ingedrukt en bekijk het origineel en het resultaat afwisselend. Let vooral op gezichten: zijn de ogen, de neus en de mondhoeken nog van dezelfde persoon? Let op kleding en achtergrond: zijn er details verzonnen die er niet waren? Is het resultaat te glad geworden, gebruik dan de sterkteregelaar om een deel van het origineel terug te mengen. Een beetje korrel is juist wat een oude foto authentiek houdt.

Blijft er een hardnekkige kras of vlek staan, dan pak je die apart aan met het AI-penseel en de optie Verwijderen: schilder over de kras met een kleine marge en pas toe. Dat stuurt alleen dat stukje naar het model en laat de rest van de zojuist herstelde foto ongemoeid. Stel tot slot met de lokale tools licht en kleur bij, en exporteer als PNG als je het bestand wilt archiveren, of als JPG op hoge kwaliteit om te delen. Vink EXIF behouden aan als je de scandatum wilt bewaren.

• Scan op 600 dpi of fotografeer de afdruk recht van boven bij gelijkmatig daglicht.
• Snij de randen weg en zet de foto recht; dit kost geen AI-bewerking.
• Kies Herstellen in het AI-paneel en druk op Toepassen.
• Controleer met de vergelijkknop, vooral gezichten; meng eventueel het origineel terug.
• Hardnekkige kras of vlek? Schilder hem apart weg met het AI-penseel.
• Stel licht en kleur bij en exporteer als PNG voor het archief of JPG om te delen.

Een gerestaureerde zwart-witfoto is op zichzelf al een cadeau, maar veel mensen willen ook weten hoe het er in kleur uitzag. Inkleuren is een aparte AI-bewerking die je pas ná het herstellen toepast: het model heeft een schoon beeld nodig om te herkennen wat gras, lucht, huid en stof is, en een kras die het voor een streep verf houdt, wordt anders meegekleurd. Doe het dus in die volgorde: eerst herstellen, controleren, dan inkleuren.

Het model heeft geen informatie over de oorspronkelijke kleuren en leidt ze af uit wat het van de wereld weet. Gras is groen, lucht is blauw, huid heeft een warme tint, een houten deur is bruin. Voor landschappen, straatbeelden en gezichten is dat verbluffend natuurlijk. Voor kleding maakt het model een plausibele gok, en die kan verkeerd zijn: de jurk die in werkelijkheid rood was, wordt blauw. Weet je hoe het echt was, schrijf het dan in het tekstvak: “de jurk is donkerrood, de auto donkergroen”. Het model volgt zulke aanwijzingen goed.

AI-inkleuringen zijn vaak een tikje te voorzichtig, alsof er een dunne grijze sluier over ligt. Geef het resultaat een duwtje levendigheid met de lokale kleurtools; dat kost geen AI-bewerking en maakt het verschil tussen “ingekleurd” en “in kleur gefotografeerd”. Wil je een gedeeltelijk effect, bijvoorbeeld alleen de bloemen in kleur, dan gebruik je het AI-penseel en kleur je alleen het geschilderde gebied in.

Bij herstellen speelt iets wat bij een vakantiefoto niet speelt: het gaat om echte mensen, vaak overleden, van wie dit soms de enige foto is. Dat vraagt om zorgvuldigheid. Het model krijgt de instructie om gezichten te behouden, en in de praktijk gaat dat goed, maar een model dat een zwaar beschadigd gezicht reconstrueert, moet onvermijdelijk keuzes maken. Bekijk daarom elk gezicht op honderd procent, vergelijk met het origineel en vraag je af: is dit nog opa?

Let op de details die identiteit dragen: de vorm van de ogen, een moedervlek, de stand van de tanden, een litteken, de vorm van de haarlijn. Een model dat te veel “verbetert”, maakt tanden rechter, huid gladder en ogen symmetrischer, en daarmee een ander mens. Als dat gebeurt, meng het origineel terug met de sterkteregelaar of zet de bewerking terug en beperk je tot het wegschilderen van de ergste schade met het penseel, zodat het gezicht zelf onaangeroerd blijft.

Bewaar altijd het origineel. Exporteer de gerestaureerde versie onder een nieuwe naam en houd de ruwe scan apart; over vijf jaar zijn de modellen weer beter en wil je misschien opnieuw beginnen vanaf de bron. En vertel de familie eerlijk dat de foto is hersteld met AI. Een gerestaureerde foto is een interpretatie, hoe goed ook, en dat mag men weten.

Het meest voorkomende probleem is een resultaat dat te glad is: huid als porselein, kleding zonder weefsel, een foto die er eerder uitziet als een illustratie dan als een foto. De oorzaak is dat het model ruis en korrel als schade ziet en wegneemt. De oplossing is de sterkteregelaar: meng dertig tot veertig procent van het origineel terug, of voeg via de effecten een subtiele korrel toe. Oude foto’s hóren een beetje korrel te hebben.

Een tweede probleem is schade die blijft staan, meestal een zware vouw of een grote vlek die het model niet als schade herkent maar als onderdeel van de scène. Pak die apart aan met het AI-penseel: schilder eroverheen met een marge en kies Verwijderen. Werk grote scheuren in delen af. Het omgekeerde kan ook: het model ziet iets echts, bijvoorbeeld een dunne ketting of een lijn in een patroon, als kras en haalt het weg. Ook dan helpt terugmengen, of een aanwijzing in het tekstvak.

Wordt de kleur verkeerd ingeschat bij inkleuren, geef dan de echte kleuren op in het tekstvak. Is een verzoek geweigerd door het veiligheidsfilter, dan stond er waarschijnlijk een naam of een omschrijving in die op een echte persoon gericht leek; formuleer neutraal. En is de teller van twintig AI-bewerkingen voor vandaag op, dan blijven bijsnijden, licht, kleur en alle andere lokale tools gewoon werken, zonder watermerk en in volledige resolutie; de AI komt na 24 uur terug.

• Te glad? Meng met de sterkteregelaar het origineel terug of voeg een subtiele korrel toe.
• Vouw of vlek blijft staan? Schilder hem apart weg met het AI-penseel, in delen bij grote schade.
• Echt detail weggehaald? Meng het origineel terug of geef een aanwijzing in het tekstvak.
• Verkeerde kleuren bij inkleuren? Schrijf de echte kleuren in het tekstvak.
• Kleur pas ná het herstellen in, nooit ervoor.
• Bewaar de ruwe scan altijd apart van de herstelde versie.

Is het gratis en heb ik een account nodig? Ja, het is gratis, zonder account, zonder e-mailadres en zonder watermerk. Herstellen en inkleuren zijn AI-bewerkingen en zijn gratis tot twintig per dag per bezoeker, gedeeld met de afbeeldingsgenerator; bijsnijden, rechtzetten, licht en kleur zijn onbeperkt. Wordt mijn foto geüpload? Bij herstellen en inkleuren wel: omdat het globale bewerkingen zijn, wordt de verkleinde foto naar de server gestuurd, aan het model doorgegeven en teruggestuurd. Er wordt niets opgeslagen.

Blijft de resolutie van mijn scan behouden? Ja. Het model werkt tot 1536 pixels en het resultaat wordt teruggemengd in je originele scan, zodat een scan van 600 dpi ook op 600 dpi terugkomt. Kan ik het resultaat afdrukken? Ja, exporteer als PNG of als JPG op de hoogste kwaliteit; bij een scan van 600 dpi kun je zonder problemen groter afdrukken dan het origineel. Werkt het met kleurenfoto’s uit de jaren tachtig? Ja, de roodverschuiving en verbleking van die periode is precies het soort schade dat het model herkent.

Verandert de AI het gezicht van mijn familielid? De instructie aan het model is om identiteit, uitdrukking en houding te behouden, en in de praktijk blijven gezichten herkenbaar. Controleer het altijd met de vergelijkknop en meng het origineel terug als iets niet klopt. Kan ik meerdere foto’s tegelijk doen? Eén per keer, maar elke foto kost maar één AI-bewerking voor herstellen en eventueel één voor inkleuren, dus een middag met de schoenendoos past ruim binnen de twintig per dag.

Oude foto’s herstellen is van specialistenwerk een klus van een halve minuut geworden: een goede scan, één klik op Herstellen, een zorgvuldige blik op de gezichten en eventueel een tikje kleur. Het resultaat is geen nieuwe foto, maar de foto zoals hij was op de dag dat hij werd gemaakt, in de resolutie van je scan.

Bij PixGenia hebben we het herstellen van oude foto’s precies zo gebouwd: gratis, zonder account, zonder watermerk, met export in volledige resolutie. Herstellen en inkleuren krijg je twintig keer per dag per bezoeker, alle andere tools draaien onbeperkt in je browser, en er wordt niets opgeslagen. Sleep de scan van die ene trouwfoto in het venster hierboven en kijk wat er na dertig seconden terugkomt.